ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΣΩΜΑ ΩΣ ΦΕΤΙΧ ΣΤΑ ΚΟΜΙΚΣ

Η φύση του ερωτικού φετίχ παραμένει πάντα απρόσβλητη σε κάθε προσπάθεια ορισμού της. Απόρθητο κάστρο ή φευγαλέα οπτασία, ανθίσταται ακόμα στην επίθεση ιερών και ανίερων τεράτων, όπως ο Sade, o Freud ή οι Ρομαντικοί, και οι προσπάθειες προσέγγισής του στην τέχνη παρατείνουν την ηδονοβλεπτική μας απόλαυση.

 

Στα κόμικς, η φετιχοποίηση του γυναικείου σώματος εμφανίζεται ταυτόχρονα με τον ερωτισμό. Η ίδια η δομή της τέχνης αυτής, άλλωστε, προϋποθέτει τον «τεμαχισμό» του εικονιζόμενου κορμιού στα μέρη που θέλει να τονίσει ο σχεδιαστής και τη «συρραφή» τους σε μια σελίδα – τμήμα μιας ιστορίας. Από τη στιγμή που ο χωρισμός και το καδράρισμα ξεχωρίζουν τα χαρακτηριστικά του σώματος που προτιμούμε, ήδη μιλάμε για φετιχισμό.

 

Η τάση αυτή διαχωρίζει την ερωτική εικόνα από τη συγκεχυμένη «συμβολική» τέχνη στις πρώτες κιόλας «εικονογραφήσεις» σκαμπρόζικων κειμένων του περιοδικού Vie Parisienne, το 1890. Ο ερωτισμός είναι ταυτόχρονα το αντικείμενο, το μέσο και ο στόχος της απεικόνισης, με χαρακτηριστικά γνωρίσματα την ελευθεριότητα της αισθητικής περιγραφής, την έμφαση στη λεπτομέρεια και την ειρωνεία μέσα από μια σχεδόν μπαρόκ επιθυμία υπέρβασης.

 

Στα τέλη της δεκαετίας του ΄40 στην Αμερική, όταν βασίλευαν τα pin ups όπως η Betty Page, τα κόμικς άνοιξαν μια ακόμα κλειδαρότρυπα για μάτι. Υπεύθυνοι όπως πάντα για τη μαζική εξάπλωση ενός εκλεπτυσμένου ευρωπαϊκού βίτσιου, οι Αμερικανοί σχεδιαστές ανανέωσαν το φετίχ του γυναικείου κορμιού με μια εικόνα λιγότερο ραφινάτη αλλά σαφώς πιο ρεαλιστική. Οι υπερήρωες πήραν την κάτω βόλτα, και πολλοί έπρεπε να βασιστούν σε ελαφρά ντυμένες, νεαρές, φιλήδονες, ακόμα και «δέσμιες» υπάρξεις για αξιοπρεπείς πωλήσεις. Οι απαιτήσεις ενός κοινού από νεαρούς και φαντάρους ανάγκασε το mainstream να εισάγει το σεξ σε κάθε βινιέτα – και να βρει και λογική εξήγηση γι’ αυτό – με αποτέλεσμα μια πληθώρα από περιπέτειες ζούγκλας όπως η Sheena (τα ούτως ή άλλως προκλητικά, λεοπαρδαλέ εσώρουχα ήταν κανόνας από την εποχή του Tarzan) και ηρωίδες όπως η συχνά αλυσοδεμένη Phantom Lady, με ανύπαρκτες φούστες, έρμαια του ανέμου και κάθε κίνησης των γοητευτικών γλουτών τους. Κορίτσια όπως η Torchy του Bill Ward, όλο μακριά πόδια, τεράστιο μπούστο και ξέχειλο σεξ απίλ, σε συνδυασμό με μια ερωτικά καρτουνιστική γραμμή και διαβρωτικό χιούμορ, του εξασφάλισαν αργότερα τη διασημότητα στις σελίδες του Playboy. Τα φετίχ του είναι ολοφάνερα στα πιο τολμηρά του σχέδια: κλασική γόβα στιλέτο, αβάσταχτα σφιχτοί δερμάτινοι κορσέδες και διάφορα υπαινικτικά «αξεσουάρ».

 

Η εμμονή στον μέχρις υπερβολής τονισμό οποιουδήποτε μέρους της γυναικείας ανατομίας που μπορεί να τεντώσει προκλητικά ένα στενό ένδυμα, συνδέει τον Ward με τους τρεις γκουρού της φετιχιστικής ερωτικής εικόνας: τους Willie, Stanton και Eneg, τακτικούς συνεργάτες στο περιοδικό Bizarre Life (1946-1963) του Irving Klaw, πετυχημένου εκδότη σαδομαζοχιστικών κόμικς και φωτογραφιών, παραγωγού εκατοντάδων φετιχιστικών φιλμ 16mm (Betty Page and Her High Heels), και γενικά ειδικευμένου στον ερωτισμό «σε διακριτική συσκευασία».

 

Το ύφος του John Willie, σε αντίθεση με τα θέματά του, αποπνέει μια παιδιάστικη αφέλεια, σαγηνευτική μέσα στην αθωότητά της. Οι πρωταγωνίστριες των σέξι μελοδραμάτων του (όπως η Gwendoline), ακινητοποιημένες, δεμένες και φιμωμένες, γίνονται σκλάβες ηδονής στα χέρια σατανικών δεσποινίδων, χωρίς ποτέ να τους φεύγει ούτε πόντος από τις κάλτσες τους, με τις απαραίτητες ζαρτιέρες να στηρίζουν άψογα τα ανδρικά όνειρα. Φόρτε και φετίχ του; Το γυναικείο πόδι, ιδιαίτερα με τη χορευτική εκείνη κλίση που του δίνουν τα τακούνια των δώδεκα πόντων, πάνω στα οποία ανέπτυξε ολόκληρη αισθητική θεωρία και σχολή. Ο θάνατός του, το 1962, άφησε ανολοκλήρωτο το Toni Goes to The Bondage Balle, cult αριστούργημα ερωτικής εικονογράφησης και εγχειρίδιο για bondage lovers. Περιγράφει το πώς μια εκδικητική γυναίκα φασκιώνει την αντίζηλό της, αιχμαλωτίζει τα χέρια της σ’ έναν στενό κορσέ, αντικαθιστώντας τα με χέρια κούκλας, την καλύπτει με μια ολόσωμη πλαστική στολή και, αφού τη ντύνει – από κάλτσες μέχρι βέλο – τη στέλνει στο χορό του bondage ως βραβείο παρηγοριάς! Ένα πραγματικό μονομανιακό έργο που το αποτελείωσε αργότερα ο Erik Stanton.

 

Θαυμάζοντας το στιλ του δασκάλου του, αλλά με περισσότερη φυσικότητα και κίνηση στο σχέδιο, ο Stanton δημιούργησε γρήγορα τη δική του παράδοση. Εξπέρ και αυτός στο φετίχ της γυναικείας πατούσας, αφιερώνει σειρές ολόκληρες από βινιέτες στην απεικόνισή της, όπως στο High Heels in The Heavens, όπου δίνει στα ψηλοτάκουνα μια δική τους σουρεαλιστική προσωπικότητα, σχεδόν ανεξάρτητη από των ηρωίδων του. Το συχνά γκροτέσκο χιούμορ τον διασώζει άλλωστε από μια απομίμησης της αφέλειας του Willie.

 

 

Τρίτος της παρέας ο Eneg (Gene Bilbrew). Άνθρωπος ντροπαλός έως τα όρια της απομόνωσης, εξαιτίας ίσως της μαύρης επιδερμίδας του που έκανε τη ζωή δύσκολη ακόμα και σε έναν σχεδιαστή κόμικς, με δασκάλους όπως τον Hogarth και τον Eisner, ειδικεύεται σε αυτόνομες εικόνες – ιστορίες όπου η βία είναι αδιάσπαστα δεμένη με μιαν υποτυπώδη πλοκή. Τα θηλυκά του νευρώδη, με πλούσιες πάντα καμπύλες, επιδίδονται σε διάφορα βίαια σαδομαζοχιστικά παιχνίδια. Αυθεντικές ενσαρκώσεις αποκλήρων, πληγώνονται στην κυριολεξία, διαχέοντας στο χαρτί την αγανάκτηση της βασανισμένης ψυχής του δημιουργού τους. Η παράξενη διαχρονική τους γοητεία οφείλεται μάλλον στο ότι τα γυναικεία αυτά συμπλέγματα μιμούνται τη χορογραφία της συνουσίας σε κάθε δυνατή – και αδύνατη – στάση.

 

Το μόνο αχαλίνωτο τελικά στον Eneg είναι η πλαστικότητα της σαδιστικής του φαντασίας, που κάνει την αδυναμία των θυμάτων ιδανικό πρόσχημα για την πολυπρόσωπη σκληρότητα της ηρωίδας του Madame La Bondage. Η μινιμαλιστική δραματουργική ανάπτυξη και οι μπόλικοι αναχρονισμοί επιτρέπουν στη – σύγχρονη του γνωστού Μαρκησίου – Madame να διαθέτει την τελευταία μόδα στα εσώρουχα και σε όργανα βασανιστηρίων, που η θέα τους και μόνο (οι βινιέτες είναι μονίμως παγωμένες στην αβάσταχτη στιγμή πριν από το ξέσπασμα της βίας) μετατρέπει το γέλιο σε νευρική εκδήλωση οίκτου, όπως συχνά γίνεται με τους ήρωες των καρτούν. Για αποζημίωση, μας προσφέρει ένα πλήθος προκλητικών – αλλά ποτέ εντελώς γυμνών – θηλυκών, που χρησιμοποιούνται ως σκεύη ηδονής, υποζύγια, κινητά μπαρ, ακόμα και ως αλυσίδες για κρεμαστές γέφυρες.

 

Συνεχίζεται...

 

Αν η τέχνη των ερωτικών αποκλίσεων έφτασε ποτέ σε κάποιο απόγειο, αυτό είναι τα κόμικς του Guido Crepax. Εκεί, η ολοφάνερη επιρροή των παραπάνω σχεδιαστών (ιδίως του Willie), συναντά την πιο κλασική παράδοση της ερωτικής λογοτεχνίας, μεταφερμένης σ’ ένα νέο μέσο με τη μορφή περίπλοκης τελετουργίας. Όλες οι ηρωίδες του μεγάλου δημιουργού είναι ενσαρκώσεις του γυναικείου ιδεώδους, με φετιχιστικά όνειρα και σαδομαζοχιστικές παρορμήσεις, ταυτόχρονα όμως είναι και οι τελευταίες εκπρόσωποι ενός ερωτικού κλασικισμού.

 

 

Στο πλούσιο έργο του, όπου απαραίτητα στοιχεία είναι μαστίγια και βούρδουλες, σχοινιά και αλυσίδες (Ζυστίν), αγκίστρια, γούνες και μπότες (Η Αφροδίτη με τη γούνα), ο Crepax γεφυρώνει το χάσμα ανάμεσα στα κείμενα των Sade και Masaoch και στο μοντερνισμό ενός ανατολίτικου φετιχισμού, με λαβυρινθώδεις εικόνες σαν μετώπες Ινδουιστικών ναών (Εμμανουέλλα) ή με λεπτομερειακή, κλινική ανάλυση του σαδομαζοχισμού (Η Ιστορία της Ο).

 

 

Στο προσωπικό του αριστούργημα, τις ιστορίες της Βαλεντίνα (όπου η περίφημη ηρωίδα του γίνεται αντικείμενο κάθε πιθανής διαστροφής, πραγματικής και ονειρικής) γίνεται έντονα φανερό το στίγμα του Willie στον τρόπο αντιμετώπισης του γυναικείου ποδιού, ως καθρέπτη του ιδιαίτερου χαρακτήρα και των αισθημάτων των, κατά Crepax, γυναικών. Τέτοιες ερεθιστικές λεπτομέρειες, μαζί με τη γεωμετρική οργάνωση του χώρου και το διαχωρισμό της εικόνας σε δεκάδες καρέ που επιταχύνουν ή επιβραδύνουν τη δράση, δίνουν στα κόμικς του τη χαρακτηριστική ποιότητά τους. Η αδιαφορία του για την τετριμμένη προσέγγιση της κόμικς εικόνας, οι επιρροές του – από την ψυχεδέλεια και τον Eisner έως τον κινηματογράφο και το γιαπωνέζικο θέατρο – το πολυεπίπεδο της δημιουργίας του και η εξαντλητική, συχνά σόκιν, λεπτομέρεια, συνθέτουν το αινιγματικό πορτραίτο ενός σχεδιαστή που έκανε χρήση – και κατάχρηση – του γυναικείου σώματος με πάθος.

 

Για τον Milo Manara, ο φετιχισμός του γυναικείου σώματος εστιάζεται στην ηδονοβλεπτική ηδονή, και ο σαδισμός που εξασκεί στις ηρωίδες του έγκειται στο γεγονός πως τις προικίζει με μια έντονη σεξουαλικότητα την οποία στην πλειοψηφία τους είναι απρόθυμες να επιδείξουν, ενώ αναγκάζονται να είναι συνεχώς αντικείμενα πόθου. Αυτή η φαινομενική αδυναμία τους είναι που τις κάνει τόσο διασκεδαστικά ερωτικές. Στα σαγηνευτικά σχέδια του Manara, το κορμί της γυναίκας είναι γι’ αυτή απαγορευμένος καρπός, τον οποίο όμως δελεάζεται να αποκαλύπτει αφαιρώντας τα στρώματα που τον περιτυλίγουν, και στα καλύτερα έργα του Ιταλού σχεδιαστή, όπου ο ερωτισμός δένει οργανικά με την ιστορία, το ταλέντο του κάνει το γυναικείο γδύσιμο μια τέχνη ξεχασμένη, σαν το χορό των επτά πέπλων ή το περπάτημα με ψηλοτάκουνα, ενώ τα σεξουαλικά παιχνίδια γίνονται κάθαρση από τις ενοχές της ηθικής. Στο τέλος, οι ηρωίδες του ανακαλύπτουν πως η μοίρα τους τούς αρέσει – και με το παραπάνω – με πιο πετυχημένα παραδείγματα αυτό της Κλαούντια στο Κουμπί της ή της Λουλού στο πρώτο μέρος του Μέρες Οργής, όπου γίνεται μια αληθινή εξερεύνηση των σχέσεων της απρόθυμης ηρωίδας – πειρασμού με τις από μηχανής ερωτικές παρεμβάσεις – καταναγκασμούς του δημιουργού της.

 

 

Την ίδια απροθυμία (αλλά και την ίδια κρυφή απόλαυση της αναπόφευκτης κακομεταχείρισής της) δείχνει και η κατεξοχήν ερωτική ηρωίδα του Paolo Eleuteri Serpieri. Στο εφιαλτικό μέλλον του κόσμου της, η Ντρούνα γνωρίζει την αγάπη μόνο στα όνειρά της και στις virtual φαντασιώσεις ενός υπολογιστή. Η πραγματικότητα είναι μια κόλαση σαδιστικής βίας, όπου το κορμί της χρησιμοποιείται σε όλες τις μορφές «μη ορθόδοξου» έρωτα ως αντάλλαγμα για τη ζωή της. Ο εντονότατος αισθησιασμός της, όμως, που το πενάκι του Serpieri αποδίδει με τη φετιχιστική διαμόρφωση όλου του χώρου γύρω από την πληθωρική σεξουαλικότητα των πολύπαθων οπισθίων της, της δίνει απόλαυση και ηδονή ακόμα και μέσα σε συνθήκες τερατωδίας και διαψεύδει την πλάνη πως ο δημιουργός πριμοδοτεί έναν «φυσιολογικού» τύπου έρωτα ενάντια σε αρρωστημένες διαστροφές. Η Ντρούνα απλώς δίνει τα χαρακτηριστικά της αγάπης στην τρυφερότητα του οράματος μιας ζωής που ποτέ δεν θα γνωρίσει, ενώ μένει προσγειωμένη στον κόσμο της, διαχωρίζοντας τα αισθήματά της από τον μαγνητισμό της ερωτικής πράξης (στην οποία επιδίδεται ουκ ολίγες φορές οικειοθελώς για να εξασφαλίσει αγαθά και ηδονή). Το ζώο είναι βαθιά ριζωμένο μέσα μας, λέει ο Serpieri, και μια ηρωίδα με τόσο έντονα σέξι προσωπικότητα μόνο προσχηματικά χρειάστηκε να την ωθήσει στο σεξ.

 

Ο μόνος γνήσιος εν ενεργεία επίγονος των φετιχιστών του ΄50 δείχνει να είναι ο Franco Saudelli. Τα θέματα που απασχολούν την πετυχημένη Ξανθιά του, αλλά και τις άλλες έξυπνες, χιουμοριστικά ερωτικές ιστορίες του πολυγραφότατου ταλέντου του είναι γνήσιοι φόροι τιμής στην θρυλική τριάδα: ασφυκτικά δεσμά, στενά ρούχα και εσώρουχα και, φυσικά, γυναικείες πατούσες. Μια πραγματική παρέλαση ποδιών, γυμνών και ποδεμένων, πάντα σε κλίση προς την ορθή γωνία, που ο Saudelli δεν διστάζει να μπολιάσει με μπόλικη ειρωνεία, με αποτέλεσμα έναν φετιχισμό ημι-παρωδικό, ένα απολαυστικό αξιοπερίεργο που δεν παίρνει τον εαυτό του πολύ στα σοβαρά. Και βέβαια, να αναφέρουμε την άξια μαθήτριά του Giovanna Casotto, με τις απείρου κάλλους φετιχιστικές δημιουργίες της.

 

 

Συνεχίζεται...

 

Η Betty Page και ο αμερικανικός φετιχισμός ασκούν μια συνεχή επιρροή στα κόμικς. Αρκεί κανείς να θυμηθεί τις ανατομικές – και όχι μόνο – ακρότητες του George Pichard, τις νέες Betty στα κόμικς του Dave Stevens και του διάττοντα αστέρα Denis Sire, τα αριστοκρατικά μοιραία θηλυκά του Varenne και τα υπέροχα pin ups της Olivia de Berardinis που συνεχίζει το έργο του Alberto Vargas σε μια εποχή hard ερωτισμού και απροκάλυπτου σεξ που, μην αφήνοντας τίποτε για τη φαντασία, προκαλεί στο πέρασμά του την αμηχανία, ανάμεικτη για πολλούς με θλίψη.

 

 

 

 

Τα ερωτικά κόμικς όμως τραβούν το δρόμο τους, και νέοι δημιουργοί δίνουν νέα, ολοένα και πιο ελκυστικά σώματα στη Γυναίκα. Γιατί, όσο πληθαίνουν οι ενσαρκώσεις της, η Γυναίκα, της οποίας τα χαρακτηριστικά μοιράζονται οι ερωτικές ηρωίδες, είναι μία και μοναδική. Είναι το άπιαστο όραμα που αρνιέται πεισματικά να υποταχθεί και να γίνει το φετίχ των ανδρών, όμως έχει χάσει από χέρι γιατί στις φαντασιώσεις τους αυτοί κρατάνε τα ηνία. Είναι η ποθητή ηρωίδα που προκαλεί για να ενισχύσει την ομορφιά της. Είναι η Γυναίκα των κόμικς που μας ξετρελαίνει και μας κάνει να ζηλεύουμε τους τυχερούς σχεδιαστές της, ενώ δεν θα έπρεπε. Γιατί, όσο υπέροχα και να τη σχεδιάζουν, είναι το ίδιο απλησίαστη γι’ αυτούς όσο και για μας τους κοινούς θνητούς. Είναι μια γυναίκα χάρτινη και την αγαπάμε ακριβώς γι’ αυτό. Γιατί, όπως θα λέει μια ηρωίδα του Manara: αν ζούσε πραγματικά, ίσως ήμασταν εμείς χάρτινοι άνθρωποι.

ΤΕΛΟΣ