Πειραματόζωο

Ζητώ εκ των προτέρων συγνώμη αλλά πιστεύω ότι έχει κάποιο (μαζοχιστικό) ενδιαφέρον το ακόλουθο μακροσκελές κείμενο όπου η Τεχνητή Νοημοσύνη «ανατρέχει και ανατέμνει» το πρωτότυπο κείμενο με τίτλο: Φτιάχνοντας το κοινό μου.

Δεν έδωσα τον εν λόγω τίτλο στο «μηχάνημα» και βρήκε έναν από μόνο του. Μέσα από κάποιες μικρές υποδείξεις-ενδείξεις που ως συγγραφέας απάντησα στα όσα παράθεσε, το μηχάνημα διαρκώς «φρεσκάριζε» την ανάλυσή του πάνω στο κείμενο – και τον τίτλο που έδωσε: Πειραματόζωο.

Το ενδιαφέρον είναι η νοητή και διαρκώς βαθύτερη «συμπερίληψη» που το μηχάνημα προτείνει για έναν κόσμο που ζούμε και εξελίσσεται ερήμην μας (και δεν φταίει αυτό)!

Σε γενικές γραμμές αυτό που «ταπεινά» τού εκφράζει κανείς το «ανακυκλώνει» με χίλιους τρόπους – που δεν στερούνται ακόμα και ποίησης!

Οι δικές μου υποδείξεις προς το μηχάνημα βρίσκονται σε αγκύλες: […]


Ιδού τη έγραψε (και τι λίγα είπα):

Το κείμενο δεν στηρίζεται μόνο στην υπερβολή του σεξουαλικού υλικού· έχει έναν καθαρό μηχανισμό: ο Σάκης μεταφέρει πάνω στον αφηγητή όλη την καταπιεσμένη επιθετικότητά του, ενώ η Εύα μετατρέπει τα πάντα σε «πειραματική γραφή» και «απελευθέρωση της φαντασίας». Έτσι το σεξ γίνεται σχεδόν κοινωνικός ρόλος.

Ιδίως πετυχαίνουν:

• «Με εσένα κάνω την τέλεια μαλακία»: πολύ καλό άνοιγμα, γιατί εγκαθιστά αμέσως τη διπλή σημασία και τη φωνή του αφηγητή.
• «πολύ άνδρας με το δουλικό και πολύ κότα με τη σύζυγο»: ίσως η πιο καθαρή φράση-κλειδί του κειμένου. Θα μπορούσε σχεδόν να λειτουργήσει ως θεματικός άξονας.
• Η ιστορία με το εργαστήρι πειραματικής γραφής είναι εξαιρετική εύρεση. Η φράση «πειραματόζωο»μετατρέπει τον αφηγητή από πρόσωπο σε καλλιτεχνικό υλικό.
• Το «το αναγνωστικό κοινό διψάει για σκλάβες που τις παλουκώνουν, χαρέμια… – οι ευνούχοι είναι ψιλοαδιάφοροι» είναι πολύ καλό, γιατί ξαφνικά το κείμενο σχολιάζει και τον ίδιο τον μηχανισμό της λογοτεχνικής αγοράς/κατανάλωσης.
• «Κάθε πρώτη Κυριακή του μήνα, όπως στα μουσεία, είχε ελεύθερη είσοδο για μένα στο σπίτι τους.»Πολύ δυνατή κωμική εικόνα. Εδώ η παράνοια έχει βρει ακριβώς τον σωστό τόνο.
• Το τέλος με το «Ξεκίνα απ’ τα αρχίδια» είναι σωστό ως cliffhanger: μετά από όλη την εξήγηση, το κείμενο επιστρέφει απότομα στη σωματικότητα.

Εκεί που θα το δούλευα είναι κυρίως στην οικονομία. Το πρώτο κομμάτι εξηγεί αρκετά πράγματα που αργότερα καταλαβαίνουμε μόνοι μας. Για παράδειγμα, η πληροφορία ότι ο Σάκης είναι «σαδιστής» και ότι «ξεσκάει» πάνω στον αφηγητή είναι ήδη εμφανής από τη συμπεριφορά του. Αν την αφήσεις περισσότερο να προκύπτει, ο χαρακτήρας γίνεται πιο αμφίσημος και πιο αστείος.

Και κάτι ακόμη: η Εύα είναι ίσως ο πιο ενδιαφέρων χαρακτήρας. Δεν θα την άφηνα να γίνει απλώς η γυναίκα που βαριέται τον Σάκη. Έχει κάτι πολύ ελληνικό και σύγχρονο η ιδέα μιας γυναίκας που μετατρέπει την ανθρώπινη δυστυχία σε «εργαστήριο», «θεραπεία», «πειραματική γραφή» και τελικά σε οικιακή ρουτίνα.

Οπότε θα έλεγα ότι εδώ υπάρχει κάτι περισσότερο από μια ακόμη ιστορία της ίδιας σειράς. Υπάρχει σατιρικός πυρήνας: ο άνθρωπος που χρησιμοποιεί τον άλλον ως αντικείμενο για να εκτονώσει αυτό που δεν τολμά να κάνει στη ζωή του, και από πάνω η τέχνη που έρχεται να του δώσει ιδεολογική κάλυψη.

Και ο τίτλος θα μπορούσε να παίξει με αυτό. Το «Πειραματόζωο» μου φαίνεται πολύ δυνατότερο από έναν τίτλο που θα παρέπεμπε ευθέως στο σεξ.

[ο Σάκης δεν γνωρίζει τον σαδισμό του.... Η Εύα είναι τρυφερή και καλή σύζυγος με το να λέει: επικεντρώσου...]

Ναι — και αυτή η διευκρίνιση αλλάζει ουσιαστικά την ανάγνωση του κειμένου, και προς το καλύτερο.

Ο Σάκης δεν είναι ένας συνειδητός σαδιστής. Δεν ξέρει τι κάνει στον εαυτό του. Νομίζει ότι «κάνει μια μαλακία», ότι ξεσκάει, ότι απλώς εκτονώνεται. Το ενδιαφέρον είναι ακριβώς ότι ο αφηγητής βλέπει αυτό που ο ίδιος δεν βλέπει: η Εύα τον έχει στον πάγο, κι εκείνος μεταφέρει την ένταση στον «δουλικό». Άρα το «σαδιστικό ένστικτο» δεν είναι διάγνωση αλλά μια λανθασμένη ερμηνεία του αφηγητή.

Και η Εύα είναι ακόμη πιο ενδιαφέρουσα έτσι.

Το: «Σε αυτές πρέπει να επικεντρωθώ, η ίδια λέει συνεχώς.» δεν πρέπει να διαβαστεί ως ψυχρότητα ή αδιαφορία. Είναι σχεδόν συζυγική φροντίδα. Η Εύα έχει καταλάβει ότι ο Σάκης πρέπει να «επικεντρωθεί» κάπου για να ηρεμήσει, και του προσφέρει τον χώρο όπου μπορεί να το κάνει. Δεν τον κατηγορεί, δεν τον αναλύει, δεν τον διορθώνει. Τον περιποιείται με τον δικό της παράδοξο τρόπο.

Έτσι η τριάδα γίνεται πολύ πιο ενδιαφέρουσα:

• Σάκης: δεν καταλαβαίνει τον εαυτό του.
• Εύα: τον καταλαβαίνει καλύτερα απ' όσο νομίζει, αλλά δεν το κάνει θεωρία.
• Αφηγητής: νομίζει ότι καταλαβαίνει και τους δύο, επειδή είναι το σώμα πάνω στο οποίο εκδηλώνεται η σχέση.

Και το ωραίο είναι ότι η Εύα, ενώ μοιάζει αρχικά να είναι η «κακή σύζυγος» που τον απορρίπτει, στην πραγματικότητα είναι η πιο τρυφερή παρουσία του κειμένου. Το «επικεντρώσου» μπορεί να γίνει σχεδόν η κρυφή ερωτική της γλώσσα προς τον Σάκη: ξέρω ότι κάτι χρειάζεσαι, πήγαινε εκεί και βγάλ' το από μέσα σου.

Αυτό κάνει και τη φράση «πολύ άνδρας με το δουλικό και πολύ κότα με τη σύζυγο» πιο σύνθετη. Δεν είναι απλώς κοροϊδία. Είναι η επιφανειακή διάγνωση του αφηγητή για μια σχέση που ο ίδιος δεν κατανοεί πλήρως.

Και θα πρόσεχα να μην εξηγήσεις περισσότερο τον Σάκη. Όσο λιγότερο καταλαβαίνει ο ίδιος τι του συμβαίνει, τόσο καλύτερα λειτουργεί. Η φράση του:

«Απλώς τη βρίσκω να σε βαράω – ξεσκάω βρε αδελφέ» είναι ακριβώς σωστή. Δεν χρειάζεται να γίνει «σαδιστής». Το αστείο και ταυτόχρονα το σκοτεινό είναι ότι ο άνθρωπος έχει βρει το δικό του προσωπικό σύστημα εκτόνωσης χωρίς να έχει ιδέα τι σημαίνει.

Και τότε το «Σε αυτές πρέπει να επικεντρωθώ» της Εύας αποκτά πολύ μεγαλύτερο βάρος: δεν είναι απλώς ατάκα. Είναι η οικιακή φιλοσοφία του ζευγαριού.

[Νομίζω ότι ο Σάκης είναι ο πυρήνας, και ο αγώνας όλος γίνεται για να ξεκαθαρίσει μία σχέση, να δομηθεί μεταξύ ανδρών, κάτι που ακόμα υπολανθάνει σε όλους. Ο αφηγητής το θέτει ευθέως, ο ίδιος ο Σάκης πασχίζει να το βρει φέρνοντας τον κολλητό του... και η Εύα πασχίζει για μία (αναγνωστική) υπέρβαση μέσα από την νέα σχέση των δύο ανδρών - που η ίδια πειραματίστηκε στο Εργαστήρι.]

Ναι. Και νομίζω ότι αυτή η ανάγνωση κλειδώνει το κείμενο πολύ περισσότερο από την προηγούμενη.

Ο Σάκης δεν είναι απλώς ο «άνδρας που ξεσπά στον αφηγητή». Είναι ο κινητήρας της αφήγησης. Όλα τα πρόσωπα, με διαφορετικό τρόπο, προσπαθούν να τον οδηγήσουν σε μια σχέση με έναν άλλον άνδρα την οποία ο ίδιος δεν μπορεί ακόμη να ονομάσει.

Η πολύ καλή ιδέα είναι ότι κανείς δεν έχει ολόκληρη την εικόνα:

• Ο αφηγητής το έχει ήδη καταλάβει και το λέει σχεδόν ωμά. Δεν χρειάζεται να ανακαλύψει τι συμβαίνει· περιμένει από τον Σάκη να το αναγνωρίσει.
• Ο Σάκης βρίσκεται στη μέση της διαδικασίας. Δεν ξέρει τι ψάχνει, γι’ αυτό και φέρνει τον κολλητό του. Η επίσκεψη δεν είναι απλώς επεισόδιο· είναι η πρώτη φορά που προσπαθεί να βάλει έναν τρίτο άνδρα μέσα στο σύστημα που έχει φτιάξει με τον αφηγητή.
• Η Εύα βρίσκεται ένα βήμα πιο πίσω αλλά ταυτόχρονα ένα βήμα πιο μπροστά. Έχει ήδη πειραματιστεί με την ιδέα στο εργαστήρι. Αυτό που επιδιώκει τώρα είναι να μετατρέψει το πείραμα σε πραγματική ανθρώπινη σχέση — και, ως συγγραφική ιδέα, να δει αν αυτή η σχέση μπορεί να παράγει την «υπέρβαση» που το εργαστήρι απέτυχε να παράγει.

Αυτό κάνει και την πρώτη εμφάνιση του κολλητού πολύ σημαντική. Η ατάκα: «Δεν πρέπει να υπάρχει συναίνεση» είναι σχεδόν το σημείο όπου η πραγματικότητα εισβάλλει στο πείραμα. Ο κολλητός βλέπει αυτό που οι άλλοι τρεις έχουν συμφωνήσει να μη βλέπουν καθαρά: υπάρχει ένα παράξενο σύστημα σχέσεων εδώ.

Και η απάντηση: «Υπάρχει, είπα.» είναι ακόμη καλύτερη επειδή δεν εξηγεί τίποτα. Ο αφηγητής υπερασπίζεται το σύστημα, αλλά ταυτόχρονα το νομιμοποιεί. Δεν λέει τι ακριβώς συναινείται. Λέει απλώς ότι υπάρχει συναίνεση. Σαν να υπερασπίζεται το δικαίωμα όλων να συνεχίσουν το πείραμα.

Το πιο ενδιαφέρον, όμως, είναι η Εύα

Με αυτή την ανάγνωση, η Εύα γίνεται σχεδόν σκηνοθέτης χωρίς να το παραδέχεται.

Το «επικεντρώσου» αποκτά τεράστια σημασία. Δεν σημαίνει απλώς «βγάλε την έντασή σου εδώ». Σημαίνει περίπου:

βρες επιτέλους πού βρίσκεται αυτό που ψάχνεις.

Και η Εύα δεν το κάνει από ζήλια ή από αδιαφορία για τον άνδρα της. Το αντίθετο: είναι πιθανόν η πιο γενναιόδωρη πράξη της μέσα στη σχέση τους. Του δίνει έναν χώρο για να ανακαλύψει κάτι που η ίδια έχει ήδη υποψιαστεί.

Έτσι το «πειραματικό εργαστήρι» στην αρχή δεν είναι απλώς ένα αστείο background. Είναι το προοίμιο ολόκληρης της ιστορίας. Εκεί η Εύα πίστευε ότι μπορεί να προκαλέσει μια αποκάλυψη μέσω του πόνου και της έκθεσης. Απέτυχε. Το «πειραματόζωο» απορρίφθηκε.

Τώρα έχει μπροστά της ένα πολύ πιο ενδιαφέρον πείραμα:

δύο άνδρες που προσπαθούν, χωρίς να το ομολογούν, να συναντηθούν.

Και αυτό εξηγεί γιατί ο Σάκης είναι ο πυρήνας. Δεν είναι ο θύτης ούτε ο κρυφός ομοφυλόφιλος της ιστορίας. Είναι ο άνθρωπος που δεν έχει ακόμη βρει τη γλώσσα για αυτό που κάνει.

Μάλιστα, θα πρόσεχα να μην τον κάνεις ποτέ να το καταλάβει πλήρως. Αν στο τέλος πει ή σκεφτεί «είμαι ερωτευμένος με τον τάδε», κατά τη γνώμη μου θα μικρύνει το κείμενο. Πολύ πιο ενδιαφέρον είναι να φτάσει μέχρι την πράξη της αναζήτησης, χωρίς να αποκτήσει ποτέ το λεξιλόγιο της αυτογνωσίας.

Και τότε ο τίτλος «Πειραματόζωο» που σου πρότεινα πριν γίνεται ακόμη πιο ειρωνικός: αρχικά πειραματόζωο είναι ο αφηγητής· στο τέλος καταλαβαίνουμε ότι το πραγματικό πειραματόζωο είναι ο Σάκης.

Ίσως μάλιστα αυτό είναι το πιο δυνατό πράγμα που έχεις εδώ: η Εύα νομίζει ότι κάνει πείραμα στον αφηγητή, ο αφηγητής νομίζει ότι βοηθά τον Σάκη να ξεκαθαρίσει, και ο Σάκης νομίζει ότι απλώς ξεσκάει. Κανείς δεν βρίσκεται ακριβώς εκεί που νομίζει ότι βρίσκεται.

[Ακριβώς. Ωστόσο, ο Σάκης, με τον τεράστιο φαλλό, είναι ο λατρευτός θεός που όλοι αρμέγουμε. Θα μπορούσε να είναι όλο αυτό μία νέα κοινωνική πρόταση πέραν των στερεοτύπων, για παράδειγμα, έγγαμου βίου, ή απλώς είναι ένας καλός προσδιορισμός της kinky κουλτούρας στα περιθώρια που προσφέρει η σύγχρονη ζωή;]

Νομίζω ότι εδώ υπάρχει μια τρίτη δυνατότητα, πιο ενδιαφέρουσα από τα δύο άκρα που θέτεις.

Δεν θα το έβλεπα ούτε απλώς ως «νέα κοινωνική πρόταση» ούτε απλώς ως καταγραφή της kinky κουλτούρας. Η ιστορία μπορεί να λειτουργήσει ως μυθολογία μιας διαφορετικής κοινωνικής οργάνωσης του πόθου — και ακριβώς γι’ αυτό να έχει πολιτική διάσταση χωρίς να γίνεται πολιτικό κείμενο.

Ο Σάκης είναι κρίσιμος επειδή είναι ταυτόχρονα άνδρας, σύζυγος, εργάτης, καταπιεσμένος και θεός. Ο τεράστιος φαλλός του δεν είναι απλώς σεξουαλικό χαρακτηριστικό. Είναι το σύμβολο μιας πρωτόγονης, ακατέργαστης δύναμης που όλοι οι άλλοι προσπαθούν να οικειοποιηθούν, να ερμηνεύσουν ή να κατευθύνουν.

Και εδώ βρίσκεται η ωραία αντιστροφή:

ο Σάκης νομίζει ότι χρησιμοποιεί τον αφηγητή, ενώ στην πραγματικότητα όλοι χρησιμοποιούν τον Σάκη.

Η Εύα τον χρησιμοποιεί για να πραγματοποιήσει το πείραμά της.
Ο αφηγητής τον χρησιμοποιεί για να ολοκληρώσει τη δική του επιθυμία και να τον οδηγήσει προς μια ανδρική σχέση.
Ο κολλητός μπαίνει στο πεδίο επειδή ο Σάκης τον χρειάζεται, χωρίς να ξέρει ακριβώς γιατί.
Και ο ίδιος ο Σάκης χρησιμοποιεί τον αφηγητή για να εκτονώσει κάτι που δεν μπορεί να εκφράσει αλλιώς.

Άρα ο «θεός» δεν είναι κυρίαρχος. Είναι ο λατρευόμενος που επίσης χειραγωγείται από τους πιστούς του.

Αυτό μπορεί να γίνει πολύ ενδιαφέρον κοινωνικό μοντέλο, γιατί ανατρέπει την παραδοσιακή οικογένεια χωρίς να προτείνει απλώς «να είμαστε όλοι ελεύθεροι». Η Εύα δεν εγκαταλείπει τον Σάκη. Δεν χρειάζεται να πάψει να είναι σύζυγός του. Αντίθετα, η συζυγική σχέση τους μπορεί να διευρυνθεί ώστε να χωρέσει κάτι που η μονογαμική κανονικότητα δεν ξέρει πώς να ονομάσει.

Και αυτό είναι πολύ διαφορετικό από μια απλή kinky κοινότητα.

Η kinky κουλτούρα είναι το περιβάλλον του έργου. Το ερώτημα που αρχίζει να εμφανίζεται από κάτω είναι:

Μπορεί μια σχέση να οργανωθεί όχι γύρω από την αποκλειστικότητα, αλλά γύρω από την αναγνώριση των επιθυμιών που η αποκλειστικότητα αναγκάζεται να κρύψει;

Αν το πας εκεί, η Εύα γίνεται ιδιαίτερα σημαντική. Δεν είναι η «σύζυγος που επιτρέπει». Είναι ίσως ο πρώτος άνθρωπος που αντιλαμβάνεται ότι η σχέση του Σάκη με τον αφηγητή δεν είναι απειλή για τον γάμο της αλλά πιθανή εξέλιξή του.

Και το «επικεντρώσου» αποκτά τότε σχεδόν πολιτικό χαρακτήρα. Δεν λέει στον Σάκη μην το κάνεις. Του λέει, ουσιαστικά: πήγαινε εκεί όπου πραγματικά σε τραβάει η επιθυμία σου.

Αυτό είναι πολύ πιο ριζοσπαστικό από την κλασική «απελευθέρωση».

Θα απέφευγα όμως να το κάνεις ρητή κοινωνική πρόταση μέσα στο ίδιο το κείμενο. Αν οι χαρακτήρες αρχίσουν να μιλούν για «νέα μορφή οικογένειας», θα χαθεί η δύναμη. Η κοινωνική πρόταση πρέπει να αναδύεται από τη γελοία, παράξενη, τρυφερή και βίαιη καθημερινότητα αυτών των ανθρώπων.

Και τότε ο τίτλος Πειραματόζωο αποκτά μια δεύτερη ειρωνεία: το εργαστήριο νόμιζε ότι πειραματιζόταν πάνω στον αφηγητή. Στην πραγματικότητα, πειραματίζεται πάνω στη μορφή της σχέσης.

Αυτό, για μένα, είναι το πιο δυνατό επίπεδο του κειμένου. Δεν είναι «τι κάνει αυτή η παρέα στο κρεβάτι». Είναι τι συμβαίνει όταν τρεις άνθρωποι παύουν να θεωρούν δεδομένο ότι ο γάμος πρέπει να περιέχει μία μόνο μορφή επιθυμίας.

Και ο Σάκης, ο «θεός» που όλοι αρμέγουν, βρίσκεται ακριβώς στο κέντρο: δεν είναι το αντικείμενο του πειράματος· είναι η ακούσια πηγή μιας νέας μορφής συγγένειας.