Αλληλεγγύη για τους βιασμούς γυναικών

Βιβλία που μιλούν για την Πατριαρχία και αξίζει να διαβάσουμε.

1. bell hooks – The Will to Change: Men, Masculinity, and Love
Η κορυφαία Αμερικανίδα θεωρητικός ξεκαθαρίζει ότι η πατριαρχία είναι ένα πολιτικό σύστημα και όχι οι ίδιοι οι άνδρες. Αναλύει πώς η πατριαρχία απαιτεί από τους άνδρες να απαρνηθούν τα συναισθήματά τους, να ασκήσουν βία και να αποξενωθούν από τον εαυτό τους για να διατηρήσουν την εξουσία. Το βιβλίο αποτελεί μια βαθιά ματιά ενσυναίσθησης στο πώς το σύστημα πληγώνει τους ίδιους τους άνδρες.

2. Friedrich Engels – Η Καταγωγή της Οικογένειας, της Ατομικής Ιδιοκτησίας και του Κράτους
Μια καθαρά υλιστική, οικονομική και πολιτική ανάλυση (μαρξιστική θεωρία), χωρίς ηθικολογικές προεκτάσεις. Ο Ένγκελς υποστηρίζει ότι η υποταγή της γυναίκας δεν οφείλεται σε κάποια «κακία» των ανδρών, αλλά στην εμφάνιση της ατομικής ιδιοκτησίας και της ανάγκης των ανδρών να μεταβιβάζουν την περιουσία τους στους νόμιμους κληρονόμους τους. Η πατριαρχία, επομένως, εξετάζεται ως οικονομικό υποπροϊόν του καπιταλισμού και της φεουδαρχίας.

3. Raewyn Connell – Masculinities
Η Αυστραλή κοινωνιολόγος εισήγαγε τον όρο «ηγεμονική αρρενωπότητα» (hegemonic masculinity). Εξηγεί ότι η πατριαρχία δεν ωφελεί όλους τους άνδρες εξίσου. Δημιουργεί μια αυστηρή ιεραρχία όπου λίγοι άνδρες (με βάση την τάξη, τη φυλή ή την ισχύ) κυριαρχούν, ενώ η πλειοψηφία των ανδρών περιθωριοποιείται ή πιέζεται να συμμορφωθεί με μη ρεαλιστικά και τοξικά πρότυπα.

4. Pierre Bourdieu – Η Ανδρική Κυριαρχία (La Domination Masculine)
Μια κοινωνιολογική και ανθρωπολογική ανάλυση από έναν από τους σημαντικότερους Γάλλους διανοητές του 20ού αιώνα. Ο Μπουρντιέ αναλύει πώς η πατριαρχική δομή είναι ενσωματωμένη στο ασυνείδητό μας, στη γλώσσα, στους θεσμούς και στο σώμα μας. Δείχνει ότι τόσο οι άνδρες όσο και οι γυναίκες αναπαράγουν ασυνείδητα αυτό το σύστημα, καθώς είναι ο τρόπος με τον οποίο έχουμε μάθει να αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο.

5. Elisabeth Badinter – XY: On Masculine Identity
Φιλοσοφική και ψυχολογική προσέγγιση από τη γνωστή Γαλλίδα φιλόσοφο.Εξετάζει τη δυσκολία του να «γίνεις άνδρας» μέσα σε ένα πατριαρχικό πλαίσιο που απαιτεί συνεχή απόδειξη ισχύος και απόρριψη κάθε θηλυκού στοιχείου. Υποστηρίζει ότι η πατριαρχία παγιδεύει τους άνδρες σε έναν ρόλο που συχνά τους προκαλεί ψυχολογικό ακρωτηριασμό.

 

Να προσθέσω το "Η Πατριαρχία: Η προέλευση και το μέλλον του κοινωνικού μας συστήματος" του Ernst Borneman, έκδοση ΜΙΕΤ (2001), σε κάποιο παλαιοβιβλιοπωλείο ίσως, διότι έχει εξαντληθεί. Στο έργο αυτό, που κυκλοφόρησε σε οριστική μορφή το 1975 και αντιπροσωπεύει σαράντα χρόνων έρευνα και μελέτη γύρω από την ιστορία της πατριαρχίας, ο Έρνστ Μπόρνεμαν επιδιώκει κυρίως τέσσερα πράγματα: (α) να συγκεντρώσει και να παρουσιάσει όλο το ώς σήμερα διαθέσιμο υλικό που πιστοποιεί ότι οι αρχέγονες ανθρώπινες κοινωνίες ζούσαν σε μητριαρχικό, ή, σωστότερα, μητριστικό καθεστώς (β) να ανιχνεύσει τις κοινωνικές και οικονομικές εξελίξεις που οδήγησαν στην κατάλυση του μητριστικού καθεστώτος και στην εγκαθίδρυση της πατριαρχίας, ενός καθεστώτος που σήμαινε μεν ένα ανώτερο στάδιο παραγωγής, ταυτόχρονα όμως και βιασμό της ανθρώπινης φύσης και υποδούλωση του ενός φύλου στο άλλο (γ) να περιγράψει τα σεξουαλικά ήθη των αρχαίων Ελλήνων και Ρωμαίων, των δύο κατεξοχήν πατριαρχικών λαών της Αρχαιότητας, για να εντοπίσει τις επιπτώσεις που είχε το "πατριαρχικό πραξικόπημα" στη σεξουαλική ζωή και στις σχέσεις των δύο φύλων και (δ) να εξηγήσει γιατί η πατριαρχία συνδέεται με ένα ορισμένο στάδιο στην κοινωνική και οικονομική εξέλιξη της ανθρωπότητας και γιατί είναι προορισμένη να εξαφανιστεί με την επικράτηση ενός ανώτερου τύπου κοινωνικής οργάνωσης και παραγωγής (του σοσιαλιστικού). Το είχα εντοπίσει στο "Η Ιστορία του Φαλλού" της Λιλής Ζωγράφου.

 

Το έργο «Η Γυναίκα Ευνούχος» (The Female Eunuch, 1970) της Ζερμέν Γκρηρ αποτελεί ένα από τα πιο επιδραστικά κείμενα του δεύτερου κύματος του φεμινισμού. Κεντρική θέση του βιβλίου είναι ότι η πατριαρχική κοινωνία «ευνουχίζει» συμβολικά τη γυναίκα, αποστερώντας της τη σεξουαλικότητα, τον αυθορμητισμό, τη ζωτικότητα και την ανεξαρτησία της, με σκοπό να τη μετατρέψει σε ένα παθητικό και υποταγμένο ον.
Η Γκρηρ αναλύει αυτή τη διαδικασία διαμόρφωσης μέσα από πέντε βασικές θεματικές ενότητες:
Το Σώμα: Η συγγραφέας εξετάζει πώς το γυναικείο σώμα αλλοτριώνεται από τις κοινωνικές επιταγές. Η γυναικεία σεξουαλικότητα καταστέλλεται και επαναπροσδιορίζεται με βάση την ανδρική ηδονή και τα κατασκευασμένα πρότυπα ομορφιάς, διαπαιδαγωγώντας τις γυναίκες να ντρέπονται για τη φυσιολογία τους.
Η Ψυχή: Αναλύεται ο ψυχολογικός ευνουχισμός. Από τη βρεφική ηλικία, τα κορίτσια μαθαίνουν να υιοθετούν παθητικούς ρόλους, να αναζητούν την επιδοκιμασία και να καταστέλλουν την επιθετικότητα ή τη φιλοδοξία τους, αποδεχόμενα μια κατώτερη κοινωνική θέση ως φυσική εξέλιξη.
Η Αγάπη: Η Γκρηρ ασκεί αυστηρή κριτική στην ιδέα του αστικού ρομαντικού έρωτα και στον θεσμό της πυρηνικής οικογένειας. Υποστηρίζει ότι η συμβατική εικόνα της «αγάπης» λειτουργεί συχνά ως χρυσό κλουβί, περιορίζοντας τη γυναίκα στον ρόλο της νοικοκυράς και της μητέρας, απομονωμένης από την υπόλοιπη κοινωνία.
Το Μίσος: Εξετάζεται το φαινόμενο του μισογυνισμού, τόσο από την πλευρά των ανδρών όσο και από τις ίδιες τις γυναίκες, οι οποίες συχνά εσωτερικεύουν την περιφρόνηση για το φύλο τους και στρέφονται η μία εναντίον της άλλης.
Η Επανάσταση: Στο καταληκτικό μέρος, το βιβλίο δεν προτείνει την απλή διεκδίκηση «ίσων δικαιωμάτων» εντός του υπάρχοντος συστήματος, αλλά μια ριζική απελευθέρωση. Η Γκρηρ καλεί τις γυναίκες να ανακτήσουν την αυθεντική τους σεξουαλικότητα, να αρνηθούν τη συμμόρφωση και να αναλάβουν την ευθύνη της ζωής τους.
Πρόκειται για ένα κείμενο που συνδυάζει την κοινωνιολογική παρατήρηση με την οξυδερκή κριτική, διατηρώντας έναν αιχμηρό και ανατρεπτικό χαρακτήρα.

Μικρή παρουσίαση του έργου που συντάχτηκε με AI

 

 

Το «Δεύτερο Φύλο» (Le Deuxième Sexe, 1949) της Σιμόν ντε Μποβουάρ αποτελεί το θεμελιώδες φιλοσοφικό και κοινωνιολογικό έργο του σύγχρονου φεμινισμού. Η κεντρική θέση του βιβλίου συμπυκνώνεται στην περίφημη φράση της συγγραφέως: «Γυναίκα δε γεννιέσαι, γίνεσαι», υπογραμμίζοντας ότι η γυναικεία φύση δεν είναι βιολογικό πεπρωμένο, αλλά ένα κοινωνικό και πολιτισμικό κατασκεύασμα.
Η Μποβουάρ χωρίζει το έργο σε δύο μεγάλους τόμους, εξετάζοντας το ζήτημα μέσα από μια υπαρξιακή σκοπιά:
Τόμος Α΄: Οι Μύθοι και τα Δεδομένα
Βιολογία, Ψυχανάλυση και Ιστορικός Υλισμός: Η συγγραφέας αναλύει πώς η βιολογία, η ψυχολογία και η οικονομία χρησιμοποιήθηκαν για να δικαιολογήσουν την κατωτερότητα της γυναίκας, εξηγώντας ότι κανένας από αυτούς τους τομείς δεν αρκεί για να ερμηνεύσει την υποταγή της.
Ιστορία: Εξετάζεται η εξέλιξη της θέσης της γυναίκας από την αρχαιότητα έως τη σύγχρονη εποχή, αναδεικνύοντας πώς οι πατριαρχικές κοινωνίες την περιθωριοποίησαν συστηματικά.
Μύθοι: Αναλύεται ο τρόπος με τον οποίο η ανδρική λογοτεχνία και θρησκεία δημιούργησαν τον μύθο του «Αιώνιου Θηλυκού», τοποθετώντας τη γυναίκα στη θέση του «Άλλου» — του συμπληρωματικού, δηλαδή, αντικειμένου απέναντι στον άνδρα που ορίζεται ως το υποκείμενο.
Τόμος Β΄: Η Βιωμένη Εμπειρία
Η Διαμόρφωση: Εξετάζεται η ανατροφή του κοριτσιού από τη βρεφική ηλικία έως την ενηλικίωση. Η Μποβουάρ περιγράφει πώς τα κορίτσια εκπαιδεύονται στην παθητικότητα, τη συστολή και την εξάρτηση, σε αντίθεση με τα αγόρια που ενθαρρύνονται να κατακτήσουν την αυτονομία τους.
Οι Κοινωνικοί Ρόλοι: Αναλύονται οι παραδοσιακοί ρόλοι της συζύγου, της μητέρας και της νοικοκυράς, οι οποίοι εγκλωβίζουν τη γυναίκα στην καθημερινή επανάληψη και την εμποδίζουν να πραγματοποιήσει τις δικές της προοπτικές.
Ο Δρόμος προς την Απελευθέρωση: Στο κλείσιμο του έργου, η συγγραφέας υποστηρίζει ότι η πραγματική απελευθέρωση της γυναίκας προϋποθέτει την οικονομική της ανεξαρτησία, την πρόσβαση στην παιδεία και την εργασία, καθώς και την επαναστατική αναμόρφωση των κοινωνικών δομών, ώστε άνδρες και γυναίκες να αναγνωρίζουν αμοιβαία αλλήλους ως ελεύθερα υποκείμενα.
Πρόκειται για ένα μνημειώδες κείμενο που έθεσε τις βάσεις για τη μελέτη των εννοιών του φύλου και της κοινωνικής ισότητας.

Μικρή παρουσίαση του έργου που συντάχτηκε με AI

 

 

Το έργο «Το Γυναικείο Ζήτημα» (που συνδέεται στενά με το θεμελιώδες κείμενό της «Οι Κοινωνικές Βάσεις του Γυναικείου Ζητήματος», 1909) της Αλεξάνδρας Κολλοντάι αποτελεί μία από τις πιο σημαντικές μαρξιστικές αναλύσεις για τη γυναικεία απελευθέρωση. Η Κολλοντάι προσεγγίζει τη χειραφέτηση της γυναίκας όχι ως μεμονωμένο νομικό ή ηθικό ζήτημα, αλλά ως αναπόσπαστο τμήμα της ταξικής πάλης και της κοινωνικής επανάστασης.

Η ανάλυσή της διαρθρώνεται γύρω από τους εξής κεντρικούς άξονες:

• Η Ταξική Διάσταση της Χειραφέτησης: Η Κολλοντάι κάνει μια σαφή διαφόριση ανάμεσα στον «αστικό φεμινισμό» και τους στόχους των εργατριών. Υποστηρίζει ότι οι αστός φεμινίστριες διεκδικούν ίσα δικαιώματα με τους άνδρες της τάξης τους εντός του κεφαλαιοκρατικού συστήματος, ενώ οι εργάτριες βιώνουν διπλή καταπίεση (ταξική και φυλετική), η οποία μπορεί να ξεπεραστεί μόνο με την κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας.
  
  
• Η Οικονομική Ανεξαρτησία ως Προϋπόθεση: Η εργασία εκτός σπιτιού θεωρείται το πρώτο απαραίτητο βήμα για τη γυναίκα. Ωστόσο, η συγγραφέας επισημαίνει ότι στον καπιταλισμό η ένταξη της γυναίκας στην παραγωγή συχνά μεταφράζεται σε άγρια εκμετάλλευση και εξαντλητική «διπλή βάρδια» (εργασία και οικιακές φροντίδες).
  
  
• Η Κοινωνικοποίηση της Οικιακής Εργασίας: Για να απελευθερωθεί ουσιαστικά η γυναίκα, η αμισθί οικιακή εργασία και η φροντίδα των παιδιών πρέπει να σταματήσουν να θεωρούνται ιδιωτική υπόθεση του νοικοκυριού. Η Κολλοντάι προτείνει τη δημιουργία συλλογικών υποδομών (δημόσια εστιάτορια, πλυντήρια, παιδικοί σταθμοί), ώστε η φροντίδα να καταστεί κοινωνική ευθύνη.
  
  
• Ο Μετασχηματισμός της Οικογένειας και των Σχέσεων: Ασκεί οξεία κριτική στον παραδοσιακό γάμο, τον οποίο θεωρεί οικονομική συμφωνία που βασίζεται στην εξάρτηση. Προτάσσει την ιδέα της «ελεύθερης ένωσης» που θα στηρίζεται αποκλειστικά στη συντροφικότητα, τον αμοιβαίο σεβασμό και την ειλικρινή αγάπη, απαλλαγμένη από οικονομικούς καταναγκασμούς.
  
  
• Η «Νέα Γυναίκα»: Η Κολλοντάι περιγράφει τον τύπο της σύγχρονης, αυτόνομης γυναίκας που δεν προσδιορίζεται πλέον αποκλειστικά από τη σχέση της με έναν άνδρα ή από τον μητρικό της ρόλο, αλλά αποτελεί ισότιμο μέλος της κοινωνίας με δική της προσωπικότητα και κοινωνική δράση.

Πρόκειται για ένα ριζοσπαστικό κείμενο που συνδέει άρρηκτα την ισότητα των φύλων με τον κοινωνικό μετασχηματισμό, προσφέροντας μια υλιστική και κοινωνική ματιά στο γυναικείο ζήτημα.

Μικρή παρουσίαση του έργου που συντάχτηκε με AI

 

 

Τα δοκίμια «Feminism as Anarchism» (1974) της Λην Φάρροου (Lynne Farrow) και «Building Anarchy: Socialism, Anarchism, and Feminism» (1977) της Κάρολ Έρλιχ (Carol Ehrlich) αποτελούν δύο από τα θεμελιώδη κείμενα του αναρχοφεμινισμού (anarcha-feminism). Συχνά μελετώνται μαζί —όπως στην περίφημη ανθολογία Quiet Rumours: An Anarcha-Feminist Reader— διότι συμπληρώνουν το ένα το άλλο, θεμελιώνοντας τη θέση ότι η πλήρης γυναικεία απελευθέρωση είναι αδιανόητη χωρίς την κατάργηση κάθε μορφής εξουσίας.

Η κοινή τους ανάλυση διαρθρώνεται γύρω από τους εξής κεντρικούς άξονες:

· «Ο φεμινισμός πράττει αυτό που ο αναρχισμός κηρύττει»: Η Λην Φάρροου διατυπώνει την περίφημη αυτή θέση, υποστηρίζοντας ότι οι πρακτικές του ριζοσπαστικού φεμινισμού (όπως οι ομάδες συνειδητοποίησης, η οριζόντια οργάνωση χωρίς ηγέτες και η απόρριψη της ιεραρχίας) ενσαρκώνουν στην πράξη τις βασικές αρχές του αναρχισμού.

· Κριτική στην εξουσία και τη μεταρρύθμιση: Η Κάρολ Έρλιχ ασκεί αυστηρή κριτική στον φιλελεύθερο και τον κρατικό σοσιαλιστικό φεμινισμό. Υποστηρίζει ότι η μεταβίβαση της εξουσίας σε γυναίκες (π.χ. αύξηση των γυναικών σε ηγετικές πολιτικές ή οικονομικές θέσεις) δεν καταργεί την καταπίεση, αλλά απλώς αλλάζει το φύλο των καταπιεστών. Ο στόχος δεν είναι η συμμετοχή στην εξουσία, αλλά η διάλυσή της.

· Το «προσωπικό είναι πολιτικό» ως αναρχική αρχή: Και οι δύο συγγραφείς υπογραμμίζουν ότι η καταπίεση δεν ασκείται μόνο από το κράτος ή τον καπιταλισμό, αλλά διαπερνά την καθημερινή ζωή, τις προσωπικές σχέσεις, την οικογένεια και τους κοινωνικούς ρόλους. Συνεπώς, η αλλαγή πρέπει να ξεκινά από τον επαναπροσδιορισμό των διαπροσωπικών σχέσεων και της καθημερινής συμπεριφοράς.

· Προεικονιστική Πολιτική (Prefigurative Politics): Η Έρλιχ τονίζει ότι τα μέσα που χρησιμοποιούμε πρέπει να συνάδουν απόλυτα με τον σκοπό που επιδιώκουμε. Δεν μπορούμε να δημιουργήσουμε μια ελεύθερη και ισότιμη κοινωνία χρησιμοποιώντας αυταρχικές, ιεραρχικές ή καταναγκαστικές δομές. Η μελλοντική κοινωνία πρέπει να «προεικονίζεται» μέσα από τις σημερινές μορφές οργάνωσης (όπως συλλογικότητες και δίκτυα αλληλοβοήθειας).

· Η σύνθεση Αναρχισμού και Φεμινισμού: Το έργο τους υποδεικνύει μια αμοιβαία ανάγκη: ο φεμινισμός χρειάζεται τον αναρχισμό για να μην παγιδευτεί σε μεταρρυθμιστικά παιχνίδια εξουσίας, ενώ ο αναρχισμός χρειάζεται τον φεμινισμό για να συνειδητοποιήσει και να εξαλείψει τις πατριαρχικές και ηγεμονικές συμπεριφορές που συχνά αναπαράγονται ακόμα και στους κόλπους των επαναστατικών κινημάτων.

Πρόκειται για κείμενα-σταθμούς που προσέφεραν μια ισχυρή θεωρητική γέφυρα ανάμεσα στην αντιαυταρχική σκέψη και τη γυναικεία απελευθέρωση.

Μικρή παρουσίαση του έργου που συντάχτηκε με AI

 

 

Ούτε μαθαίνουμε, ούτε αλλάζει κάτι. Αντίθετα, με αφορμή κάθε έμφυλο έγκλημα είναι σαν να δίνεται το σήμα για να ενισχυθεί ο αντίλογος των αμφιβολιών και της ενοχοποίησης του θύματος με κάθε μέσο.

Μέσα σε 4 ημέρες μετράμε δύο γυναικοκτονίες, μία στη Ροδόπη και μία στη Νέα Σμύρνη αλλά και δύο σοβαρότατες καταγγελίες ενδοοικογενειακής βίας καθώς μια 35χρονη γυναίκα κατήγγειλε τον σύζυγό της για βιασμό και ξυλοδαρμό και μια 51χρονη κατήγγειλε τον αστυνομικό πρώην σύντροφο της για βιασμό κατ’ εξακολούθηση, ενώ σύμφωνα με τη δικογραφία, ο ίδιος την βιντεοσκοπούσε παρά τη θέληση της πέρα από τις άλλες μορφές βίας που της ασκούσε.

Και θα περίμενε κανείς πως ως κλάδος πια θα ήμασταν έτοιμοι να πούμε τα πράγματα με το όνομα τους, όμως όχι μόνο δεν τα λέμε αλλά εκεί που δεν υπάρχει «αίμα», επιλέγουμε την κλειδαρότρυπα.

Οπως πριν λίγα χρόνια, πριν δοθεί μάχη στις αίθουσες σύνταξης για το αντίθετο, επιλεγόταν το «έγκλημα πάθους» έναντι της γυναικοκτονίας.

Ο απόλυτα προβληματικός τρόπος που καλύφθηκε «δημοσιογραφικά» η υπόθεση ενδοοικογενειακής βίας που κατήγγειλε συναδέλφισσα είναι ενδεικτικός.

Θα περίμενα ότι οι συνάδελφοι δημοσιογράφοι θα προστάτευαν την ταυτότητα της καταγγέλλουσας όχι από δημοσιογραφική αλληλεγγύη, αλλά γιατί έχουν βουτήξει το πληκτρολόγιο στο μυαλό τους και γνωρίζουν ότι όταν καλούμε τις γυναίκες να «μιλάνε» και μετά τις κρεμάμε «στα μανταλάκια», στέλνουμε μήνυμα σε εκείνες που ακόμη φοβούνται πως δεν θα βρουν πουθενά στήριξη.

Αντίστοιχα, θα περίμενα ο κόσμος που ελαφριά κι εύκολα σχολιάζει αν κατά τη γνώμη του έχρηζε καταγγελίας το περιστατικό, να σκεφτεί ότι η άποψη που έχει για την συναδέλφισσα λίγη σημασία έχει κι ότι το «για ψύλλου πήδημα» αφήνει ένα τεράστιο παράθυρο ανοχής στην ενδοοικογενειακή βία. Για άλλη μια φορά, κρίνεται το πώς αντέδρασε το όποιο θύμα αντί για το τι έκανε ο εκάστοτε φερόμενος ως δράστης.

Κι αν όλα αυτά συνέβησαν μετά από καταγγελία μιας γυναίκας με δημόσια παρουσία κι ισχύ, πως τα αφομοιώνει ένα θύμα ενδοοικογενειακής βίας που δεν έχει ακόμη μιλήσει, γιατί είναι οικονομικά εξαρτημένο ή φοβισμένο ή ακόμη ακόμη γιατί αμφισβητεί ότι αυτό που υφίσταται είναι βία όταν διαβάζει ότι «η τάδε κατήγγειλε για ψύλλου πήδημα»;

Δεν είναι αμελητέες οι αντιδράσεις μας (δημοσιογράφων και πολιτών) μπροστά σε τέτοια περιστατικά. Συχνά σε περιπτώσεις συντροφικής ή και ενδοοικογενειακής βιας και γυναικοκτονιών, η αντίδραση αυτή, της "κοινής γνώμης" είναι ακριβώς αυτή που σταματάει πολλές γυναίκες από το να καταγγείλουν τη βία και να ζητήσουν βοήθεια ή τις οδηγεί να αποσύρουν την καταγγελία: όταν καταγγέλουν είναι υπερβολικές, αν δεν καταγγείλουν φταίνε γιατί έμειναν και οι πιο άτυχες από αυτές βρίσκουν φρικτό θάνατο.

Νατάσα Γιάμαλη
Δημοσιογράφος

 

Γυναικοκτονία στη Ροδόπη: Γύρισε για τα γενέθλια της κόρης της και ο 53χρονος τη μαχαίρωσε θανάσιμα
Η γυναικοκτονία σημειώθηκε ενώ στο σπίτι βρίσκονταν και τα τρία παιδιά της οικογένειας. Τις αρχές φέρεται να ειδοποίησε η ενήλικη κόρη δράστη και θύματος, λέγοντας χαρακτηριστικά «ελάτε, ο μπαμπάς σκότωσε τη μαμά».

 

Αν τα θύματα άλλων εγκλημάτων αντιμετωπίζονταν όπως τα θύματα βιασμού

 

Οι γυναίκες που αφαιρούν τη μήτρα τους για να συνεχίσουν να κόβουν ζαχαροκάλαμο για την Pepsi και την Coca – Cola για να ξεπληρώσουν τα χρέη τους: «Το σώμα μου είναι υποδουλωμένο στο σύστημα»

Οι γυναίκες που αφαιρούν τη μήτρα τους για να συνεχίσουν να κόβουν ζαχαροκάλαμο: «Το σώμα μου είναι υποδουλωμένο στο σύστημα»

Είναι 4 π.μ. στο Ραμανάλ (Ramanal), μια απομακρυσμένη, αγροτική περιοχή της Καρνάτακα στη νότια Ινδία. Η Πουρνίμα (Poornima) βγαίνει από τη σκηνή της για να ξεκινήσει άλλη μια μέρα. Εκείνη, όπως όλες οι γυναίκες που ζουν σε αυτά τα πρόχειρα καταλύματα, πλένεται πριν ξυπνήσουν οι άνδρες. Έχουν ταξιδέψει περισσότερα από 500 χλμ. από τα χωριά τους για να βρουν δουλειά και να ξεπληρώσουν τα χρέη τους.

Σε ολόκληρη την Ινδία, εκτιμάται ότι 1,5 εκατομμύριο άνθρωποι κόβουν ζαχαροκάλαμο, δουλεύοντας συχνά 14ωρα την ημέρα για μόλις 400 ρουπίες (₹400 / 3 λίρες) την ημέρα. Εργάζονται ανά ζεύγη –συνήθως ανδρόγυνα– από νωρίς το πρωί μέχρι το βράδυ, σταματώντας μόνο για να φορτώσουν το θερισμένο ζαχαροκάλαμο σε φορτηγά.

Η Ινδία παράγει το 16% του ζαχαροκάλαμου παγκοσμίως, δεύτερη μόνο μετά τη Βραζιλία σε όγκο. Το ζαχαροκάλαμο από αυτή την περιοχή προμηθεύει τακτικά κολοσσούς αναψυκτικών, όπως η Coca-Cola και η PepsiCo.

Η πλειονότητα των εργατών κοπής ζαχαροκάλαμου που εργάζονται σε αυτά τα χωράφια προέρχεται από την περιοχή Μπιντ (Beed) στην κεντρική Μαχαράστρα. Καθώς δεν υπάρχουν πολλές ευκαιρίες απασχόλησης στον τόπο τους, οι άνθρωποι καταφεύγουν σε αυτή την εξαντλητική εργασία για να θρέψουν τις οικογένειές τους.

Η πικρή πραγματικότητα της ζωής των Ινδών θεριστών ζαχαροκάλαμου

Για πολλές γυναίκες, οι σωματικές απαιτήσεις είναι μόνο ένα μέρος της πρόκλησης. Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η πίεση που αντιμετωπίζουν ορισμένες να θέσουν την αναπαραγωγική τους υγεία σε κίνδυνο προκειμένου να διατηρήσουν τις δουλειές τους.

Ζώντας σε αυτοσχέδιους καταυλισμούς χωρίς τουαλέτες ή καθαρό νερό, οι εργάτριες αντιμετωπίζουν μια αφόρητη πραγματικότητα· η διαχείριση της περιόδου υπό αυτές τις συνθήκες δεν είναι απλώς εξαντλητική, αλλά και οικονομικά καταστροφική.

Σε ένα σύστημα όπου η απώλεια μίας και μόνο βάρδιας επιφέρει σοβαρές μισθολογικές κρατήσεις, η λήψη μιας ημέρας άδειας λόγω πόνων περιόδου απλώς δεν αποτελεί επιλογή.

Οι εργαζόμενες βρίσκονται αντιμέτωπες με μια σκληρή επιλογή – να φροντίσουν το σώμα τους, να χάσουν το μεροκάματο και να υποστούν ένα καταστροφικό πρόστιμο, ή να συνεχίσουν διακινδυνεύοντας μακροπρόθεσμες συνέπειες για την υγεία τους.

Για να εξαλείψουν εντελώς τις κράμπες περιόδου και τις διακοπές λόγω εγκυμοσύνης, πολλές εργάτριες αισθάνονται πίεση να λάβουν δραστικά μέτρα απλώς και μόνο για να παραμείνουν στα χωράφια και να κερδίζουν χρήματα, σύμφωνα με τις γυναίκες και τους ακτιβιστές που τις υποστηρίζουν.

«Θα ήταν τόσο μεγάλη βοήθεια αν κάποιος μπορούσε να με απαλλάξει από αυτόν τον πόνο», λέει η Πουρνίμα, μια εργάτρια που δήλωσε στον The Independent ότι εξετάζει σοβαρά το ενδεχόμενο να υποβληθεί σε υστερεκτομή ως λύση.

«Το μαρτύριό μου δεν μειώνεται. Αν συνεχίσω αυτή τη δουλειά, μόνο θα μεγαλώνει. Αν μπορέσω να σταματήσω να σηκώνω τόσο βαριά βάρη, ίσως να είναι καλύτερα. Αλλά δεν έχουμε άλλη επιλογή από το να κάνουμε αυτή τη δουλειά».

Εργαζόμενοι όμηροι των χρεών

Η κοπή ζαχαροκάλαμου είναι μια εποχική εργασία από την οποία εξαρτώνται πολλές οικογένειες στο Μπιντ. Κάθε χρόνο, οι μετανάστες εργάτες οργανώνονται από έναν μουκαντάμ (mukkadam), έναν εργολάβο, ο οποίος επικοινωνεί με τα εργοστάσια ζάχαρης, κανονίζει τη μετακίνηση και παρέχει προκαταβολή.

Κάθε ζευγάρι –γνωστό ως κοΐτα (koita)– πρέπει στη συνέχεια να εργαστεί για να αποπληρώσει την προκαταβολή, και αναμένεται να συγκομίζει κατά μέσο όρο τρεις τόνους ζαχαροκάλαμο την ημέρα.

Επειδή οι αποδοχές μοιράζονται σε μια ομάδα επτά ή οκτώ κοΐτα, κάθε ζευγάρι βρίσκεται υπό πίεση να συμβαδίζει με τους υπόλοιπους. Εάν μια γυναίκα δεν μπορεί να εργαστεί, τα άλλα ζευγάρια τής επιβάλλουν πρόστιμο για την επιπλέον δουλειά που πρέπει να κάνουν για να αναπληρώσουν τη χαμένη συγκομιδή.

Η Σαβίτα (Savita) είναι θερίστρια ζαχαροκάλαμου και ανακαλεί τις κακουχίες που την οδήγησαν στην απόφαση να υποβληθεί σε υστερεκτομή τον Μάρτιο του 2025.

«Κανείς δεν σε βοηθάει (στα χωράφια)», λέει. «Δεν σε αφήνουν να ξεκουραστείς καθόλου. Ήμουν τόσο άρρωστη, κι όμως κανείς δεν με βοήθησε. Πονούσε το στομάχι μου, δεν μπορούσα να ανέβω στη σκάλα για να φορτώσω στο φορτηγό· έπεσα τρεις φορές πέρυσι κάνοντας αυτό, κι όμως δεν μπορούσα να παραπονεθώ».

Είναι ένα συναίσθημα που συμμερίζεται και η Πουρνίμα. «Δεν έχουμε ποτέ ρεπό», λέει. «Μόλις φτάσουμε εδώ, είναι συνεχής δουλειά κάθε μέρα για τους επόμενους τέσσερις με πέντε μήνες».

Λέει ότι σκέφτεται την υστερεκτομή λόγω των συνεχών πόνων τα τελευταία τρία χρόνια. Ωστόσο, ακόμη και αν αποφασίσει να υποβληθεί στην επέμβαση, ίσως χρειαστεί να πάρει άλλο ένα δάνειο για να καλύψει το κόστος.

«Ακόμη και η αφαίρεση της ίδιας μου της μήτρας απαιτεί τη σύναψη χρέους», λέει. «Αισθάνομαι σαν το ίδιο μου το σώμα να έχει γίνει σκλάβος του συστήματος».

«Εμπιστεύτηκα τους γιατρούς, αλλά μήνες μετά πονάω ακόμα»

Η ακτιβίστρια Σανγκίτα Τσαβάν (Sangita Chavan) είναι συνήγορος που εργάζεται για την ευημερία των γυναικών μαζί με τη δρα Νίλαμ Γκόρχε (Dr Neelam Gorhe), μια πολιτικό της οποίας η έκθεση του 2019 σχετικά με τα υψηλά ποσοστά περιττών υστερεκτομών έφερε το ζήτημα στο επίκεντρο.

Αντί να κατευθύνονται σε δημόσια νοσοκομεία για χαμηλού κόστους, συντηρητικές θεραπείες, η Σανγκίτα λέει ότι ορισμένες γυναίκες πιέζονται να απευθυνθούν σε ιδιωτικές εγκαταστάσεις όπου οι επεμβάσεις πραγματοποιούνται χωρίς επαρκή κλινική αιτιολόγηση.

Για την αντιμετώπιση αυτού, η κυβέρνηση διορίζει εργαζόμενες ASHA (Διαπιστευμένες Κοινωνικές Ακτιβίστριες Υγείας – Accredited Social Health Activist) ως κοινοτικές λειτουργούς υγείας στην αγροτική Ινδία. Αυτές συνδέουν τις γυναίκες που εργάζονται στα χωράφια με την κρατική ιατρική περίθαλψη, την υποστήριξη της μητρικής υγείας και την εκπαίδευση.

Ενώ πολλές εργαζόμενες ASHA επιτελούν ζωτικό έργο βοηθώντας αυτές τις γυναίκες, η Σανγκίτα μάς είπε ότι έχει μιλήσει με κάποιες εργαζόμενες ASHA που παραδέχτηκαν ότι πληρώνονταν σε αντάλλαγμα για την παραπομπή γυναικών για υστερεκτομές.

Όταν ο The Independent ρώτησε εργαζόμενες ASHA στη Μαχαράστρα σχετικά με αυτό, εκείνες αρνήθηκαν ότι γνώριζαν.

«Άκουσα για γυναίκες που υποβάλλονται σε υστερεκτομές σε νεαρή ηλικία, αλλά δεν ήμουν σίγουρη αν γινόταν σε δημόσιο ή ιδιωτικό νοσοκομείο», λέει η Γκάνγκα Σεβάντε (Ganga Shevante), εργαζόμενη ASHA από την περιοχή Γουαντουάνι (Wadwani).

Η Γκάνγκα αρνείται ότι οι εργαζόμενες ASHA λαμβάνουν οικονομικά κίνητρα για να παραπέμπουν ασθενείς για χειρουργική επέμβαση, και λέει ότι η ίδια δεν έχει πληρωθεί ποτέ για κάτι τέτοιο. Λέει επίσης ότι δεν συνιστά την επίσκεψη σε ιδιωτικές κλινικές, αλλά «ορισμένες οικογένειες που έχουν την οικονομική δυνατότητα να πληρώσουν ιδιωτικές κλινικές στρέφονται σε αυτές για συμβουλευτική, αντί για τα δημόσια νοσοκομεία που συνιστούμε εμείς».

Η έρευνα και οι συνεντεύξεις του The Independent διαπίστωσαν έναν κύκλο επίρριψης ευθυνών, με όλους να δείχνουν με το δάχτυλο αλλού. Εν τω μεταξύ, οι γυναίκες που βρίσκονται στο επίκεντρο αυτού αισθάνονται ανίσχυρες.

Η Σαβίτα λέει ότι εξακολουθεί να αιμορραγεί και να πονάει περισσότερο μήνες μετά την επέμβαση, ενώ η δουλειά φαίνεται ακόμα πιο δύσκολη από ό,τι πριν.

«Τους εμπιστεύτηκα (τους γιατρούς), νομίζοντας ότι η υστερεκτομή θα βοηθούσε πραγματικά, οπότε συμφώνησα να την κάνω και να τελειώσω με όλη αυτή τη δυστυχία μονομιάς», λέει.

Μετά την επέμβαση, η Σαβίτα ταξίδεψε στην πόλη Πούνε (Pune) όπου έμαθε ότι είχε λοίμωξη. Όταν ζήτησε τα ιατρικά έγγραφα της επέμβασής της, η Σαβίτα ισχυρίζεται ότι το αίτημά της απορρίφθηκε.

«Εξακολουθώ να πονάω πάρα πολύ, αλλά κανείς δεν με είχε προειδοποιήσει καθόλου για αυτό πριν».

Η κυβερνητική παρέμβαση έχει αλλάξει ελάχιστα στην πράξη

Οι εργολάβοι ζαχαροκάλαμου λένε ότι δεν αναγκάζουν κανέναν να υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση, αλλά επίσης δεν επιτρέπουν στους εργαζόμενους να παίρνουν άδειες μετ’ αποδοχών, επειδή αυτό σημαίνει ότι θα έχουν λιγότερο προϊόν για να γεμίσουν τα φορτηγά – κάτι που σημαίνει ότι τα εργοστάσια δεν θα τους προσλάβουν την επόμενη φορά.

«Οι αμοιβές μας εξαρτώνται εξ ολοκλήρου από το βάρος της σοδειάς που παραδίδουμε στο εργοστάσιο», λέει ο Ασρούμπα Ντάτα (Ashruba Datta), τοπικός εργολάβος εργατών ζαχαροκάλαμου.

«Αν έχουμε περισσότερους εργάτες, το τρακτέρ μας κερδίζει καλά. Αν έχουμε λιγότερους εργάτες, δεν μπορούμε να τους αναγκάσουμε να σηκώσουν περισσότερο βάρος απλώς για να αναπληρώσουν τα άτομα που λείπουν».

Η αντιμετώπιση των απάνθρωπων συνθηκών εργασίας για τις γυναίκες απαιτεί μια ριζική αναμόρφωση του τρόπου με τον οποίο διαρθρώνεται και ρυθμίζεται η αγροτική εργασία στην Ινδία.

Το 2019, κυβερνητική επιτροπή της Μαχαράστρα διεξήγαγε έρευνα σε 82.309 γυναίκες στο Μπιντ που είχαν μεταναστεύσει για τη συγκομιδή ζαχαροκάλαμου και διαπίστωσε ότι 13.861 είχαν υποβληθεί σε υστερεκτομές. Περισσότερο από το 45% αυτών των γυναικών ανέφερε αργότερα σωματική ή ψυχολογική δυσφορία.

Στη συνέχεια, η κυβέρνηση εισήγαγε μέτρα που αποσκοπούσαν στην παρακολούθηση των υστερεκτομών και στην αντιμετώπιση των συνθηκών που αντιμετωπίζουν οι μετανάστες εργάτες.

Τον Μάρτιο του 2025, το Ανώτατο Δικαστήριο της Βομβάης (Bombay High Court) διέταξε την περιφερειακή κυβέρνηση να εισαγάγει μια σειρά μέτρων κοινωνικής πρόνοιας, συμπεριλαμβανομένης της ορθής καταγραφής και της βελτιωμένης πρόσβασης στην πρόνοια και την υγειονομική περίθαλψη. Μια έκθεση παρακολούθησης αναμενόταν τον Νοέμβριο του 2025, αλλά δεν έχει δημοσιευθεί.

Στην πράξη, οι εργαζόμενοι λένε ότι ελάχιστα έχουν αλλάξει.

Και η Πουρνίμα και η Σαβίτα λένε και οι δύο ότι δεν έχουν λάβει καμία προνοιακή υποστήριξη από την κυβέρνηση.

Το κόστος της επιβίωσης

«Ο πόνος μου είναι αφόρητος», λέει η Πουρνίμα, η οποία αναφέρει ότι ξοδεύει 50.000 ρουπίες (₹50.000 / 395 λίρες) τον χρόνο σε ανακούφιση από τον πόνο. «Πρέπει να κάνω την επέμβαση όταν επιστρέψω στο χωριό μου, αλλά αυτό απαιτεί να δανειστώ περισσότερα χρήματα.

«Αισθάνομαι σαν το σύστημα να απαίτησε την ίδια μου τη μήτρα μόνο και μόνο για να μπορώ να συνεχίσω να δουλεύω».

Ο The Independent απευθύνθηκε επανειλημμένα στον τοπικό διοικητή της περιφέρειας (district collector) Βίβεκ Τζόνσον (Vivek Johnson), έναν τοπικό αξιωματούχο υπεύθυνο για την επίβλεψη της διοίκησης της περιοχής Μπιντ, την εκτέλεση της δημόσιας πρόνοιας και την επιβολή του νόμου, για σχολιασμό σχετικά με αυτό το ρεπορτάζ. Εκείνος αρνήθηκε.

Η Coca-Cola δηλώνει ότι έχει συνεργαστεί με τη Solidaridad, μια διεθνή οργάνωση της κοινωνίας των πολιτών, για να βελτιώσει την πρόσβαση των εργαζομένων σε καθαρό νερό, εγκαταστάσεις υγιεινής, σκιερούς χώρους ανάπαυσης και εργονομικά εργαλεία, καθώς και σε προϊόντα γυναικείας υγιεινής. Αναφέρει ότι 100.000 άνθρωποι έχουν επωφεληθεί από τη συνεργασία.

Ο The Independent προσέγγισε επίσης την PepsiCo, αλλά εκείνοι δεν απάντησαν.

Για την Πουρνίμα, το μαρτύριό της συνεχίζεται.

«Είμαι διχασμένη ανάμεσα στο να καθυστερήσω την επέμβαση ή απλώς να την κάνω», λέει. «Ελπίζω ότι το να μην πονάω θα μου επιτρέψει να συνεχίσω να εργάζομαι στα χωράφια και να συντηρώ την οικογένειά μου».

independent.co.uk

 

Toni Nagy

 

That girl magazine